ໃນບັນດາຄຳຂວັນໂຄສະນາກ່ຽວກັບການເລືອກຕັ້ງ, ປະຊາຊົນມັກໄດ້ຍິນປະໂຫຍກໜຶ່ງທີ່ຄຸ້ນຫູດີວ່າ: “ການເລືອກຕັ້ງແມ່ນສິດ ແລະ ໜ້າທີ່ຂອງພົນລະເມືອງແຕ່ລະຄົນ.” ຟັງເຜີນໆ ຄຳເວົ້ານີ້ເບິ່ງຄືຈະທັງສະຫງ່າງາມ ແລະ ເຕັມໄປດ້ວຍຈິດໃຈແຫ່ງປະຊາທິປະໄຕ. ແຕ່ເມື່ອເຂົ້າໄປສູ່ຄວາມເປັນຈິງ, ຫຼາຍຄົນເລີ່ມຕັ້ງຄຳຖາມວ່າ: ຖ້າມັນເປັນ “ສິດ” ແລ້ວ ເປັນຫຍັງບາງບ່ອນຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ມັນກາຍເປັນ “ໜ້າທີ່” ທີ່ຕ້ອງປະຕິບັດ?
ກ່ອນການເລືອກຕັ້ງໃນປີ 2016, Luật Khoa ເຄີຍບັນທຶກປະກົດການໜຶ່ງທີ່ຄ່ອນຂ້າງແປກຢູ່ຫຼາຍມະຫາວິທະຍາໄລ ແລະ ວິທະຍາໄລ: ນັກສຶກສາຖືກກຳນົດໃຫ້ຕ້ອງໄປລົງຄະແນນສຽງ, ແຖມຍັງຕ້ອງຍື່ນຫຼັກຖານວ່າຕົນໄດ້ເຮັດແລ້ວ.
ທີ່ມະຫາວິທະຍາໄລໄຕງວຽນ, ນັກສຶກສາຖືກຮ້ອງຂໍວ່າ ຫຼັງຈາກລົງຄະແນນແລ້ວ ຕ້ອງເກັບບັດຜູ້ມີສິດເລືອກຕັ້ງທີ່ມີຕາປະທັບ “ໄດ້ລົງຄະແນນແລ້ວ” ໄວ້ ແລ້ວນຳສົ່ງໃຫ້ຄູຫົວໜ້າຫ້ອງ. ແຈ້ງການຂອງໂຮງຮຽນຍັງເນັ້ນອີກວ່າ ນັກສຶກສາຜູ້ໃດທີ່ບໍ່ປະຕິບັດຕາມ ອາດຖືກພິຈາລະນາລົງໂທດທາງວິໄນຕາມລະບຽບ.
ທີ່ມະຫາວິທະຍາໄລແພດສາດ–ຢາສາດ ເກີນເທີ, ຫົວໜ້າຫ້ອງຮຽນຍັງຕ້ອງຂຽນໃບຮັບຮອງຄຳໝັ້ນສັນຍາວ່າ ຈະຮັບປະກັນໃຫ້ນັກສຶກສາ 100% ໃນຫ້ອງໄປເລືອກຕັ້ງ. ເນື້ອໃນຂອງໃບຄຳໝັ້ນລະບຸຊັດເຈນວ່າ: ຖ້າບໍ່ປະຕິບັດຕາມໃຫ້ຖືກຕ້ອງ ທັງໝູ່ຄະນະຫ້ອງ ແລະ ນັກສຶກສາຜູ້ລະເມີດຈະຕ້ອງຮັບທຸກຮູບແບບການຈັດການຈາກທາງໂຮງຮຽນ.
ໂຮງຮຽນອື່ນໆ ເຊັ່ນ ມະຫາວິທະຍາໄລເຕັກໂນໂລຊີ–ທຸລະກິດ ຮ່າໂນ້ຍ, ມະຫາວິທະຍາໄລອານຢາງ, ມະຫາວິທະຍາໄລເກີນເທີ, ມະຫາວິທະຍາໄລຄູສອນ ນະຄອນໂຮ່ຈີມິນ ກໍເຄີຍປາກົດຄຳຮ້ອງຂໍໃນທຳນອງດຽວກັນ. ວິທີການແບບນີ້ເຮັດໃຫ້ຫຼາຍຄົນສົງໄສວ່າ: ການເຂົ້າຮ່ວມເລືອກຕັ້ງກຳລັງຖືກສົ່ງເສີມດ້ວຍຈິດສຳນຶກຄວາມເປັນພົນລະເມືອງ ຫຼື ດ້ວຍໃບຄຳໝັ້ນ ແລະ ຄວາມສ່ຽງທີ່ຈະຖືກລົງໂທດ?
ໃນທາງທິດສະດີ, ສິດເລືອກຕັ້ງແມ່ນສັນຍາລັກຂອງເສລີພາບທາງການເມືອງ — ເປັນສິດທີ່ພົນລະເມືອງສາມາດໃຊ້ ຫຼື ບໍ່ໃຊ້ກໍໄດ້. ແຕ່ຖ້າຕ້ອງພິສູດວ່າຕົນເອງໄດ້ລົງຄະແນນແລ້ວ, ຫຼື ຍັງຖືກຈັດການເມື່ອບໍ່ໄປ, ແນວຄິດເລື່ອງ “ສິດ” ກໍເຫມືອນຈະເລີ່ມມີລັກສະນະຂອງ “ໜ້າທີ່” ທີ່ຕ້ອງເຮັດໃຫ້ສຳເລັດ.
ແລະ ດັ່ງນັ້ນ ຄຳຂວັນທີ່ຄຸ້ນເຄີຍນັ້ນຈຶ່ງກາຍເປັນຄຳຖາມທີ່ນ່າຄິດຫຼາຍກວ່າເກົ່າ:
ຕົກລົງແລ້ວ ການເລືອກຕັ້ງແມ່ນສິດເສລີຂອງພົນລະເມືອງ ຫຼື ເປັນພັນທະທີ່ຕ້ອງຖືກ… ກວດສອບ ແລະ ຢືນຢັນ?
