Mùa xuân lại đến. Những bài diễn văn lại vang lên, những khẩu hiệu quen thuộc lại được treo lên, và lịch sử – như thường lệ – lại được kể bằng giọng điệu rất tự tin. Chỉ có điều, trong câu chuyện ấy, có vài trang dường như đã… “vô tình” biến mất.
Năm mươi tám năm sau Mậu Thân 1968, Huế vẫn là một ký ức khó nói. Không phải vì người ta không biết. Mà vì biết, nhưng nói ra thì lại làm hỏng bức tranh chiến thắng vốn đã được vẽ quá đẹp. Thế là cách đơn giản nhất: im lặng. Lịch sử, suy cho cùng, đôi khi cũng giống một vở kịch. Đạo diễn nào viết kịch bản thì khán giả sẽ xem đúng câu chuyện đó.
Trong sách giáo khoa, Mậu Thân là một “chiến dịch thần tốc”, “một chiến thắng vang dội”. Những từ ngữ hùng tráng được xếp hàng ngay ngắn như đội danh dự: “anh dũng”, “quyết thắng”, “khí thế cách mạng”. Còn những hố chôn tập thể, những gia đình mất tích, những người không bao giờ trở về… thì bỗng nhiên trở thành chi tiết “không cần thiết cho bài học”.
Học sinh đọc lịch sử như đọc một kịch bản đã thuộc lòng. Nhân vật chính luôn chính nghĩa, luôn anh hùng. Nhân vật đối diện thì mặc định là “tay sai”, “hoang mang”, “tan rã”. Mọi cảm xúc đều đã được viết sẵn. Điều duy nhất học sinh cần làm là nhớ đúng… lời thoại.
Thật thú vị khi cùng lúc đó, người ta nói rất nhiều về “hòa hợp dân tộc”. Nhưng hòa hợp bằng cách nào? Bằng cách bảo mọi người quên đi những gì không phù hợp với câu chuyện chính thức? Hay bằng cách dạy thế hệ sau rằng lịch sử chỉ có một giọng nói – giọng nói của người thắng?
Nhà văn Nhã Ca từng nói bà chờ một “ngày giỗ chung cho Việt Nam”. Một ngày mà tất cả những người đã chết đều được nhớ đến, không phân biệt họ đứng ở phía nào của chiến tuyến. Nghe thì giản dị. Nhưng hóa ra điều giản dị ấy lại khó hơn cả việc viết lại một cuốn sách lịch sử.
Vì để có ngày đó, có lẽ phải làm một việc rất nguy hiểm: mở lại những trang mà lâu nay người ta cố tình đóng lại. Và khi những trang ấy được đọc lên, người ta có thể phát hiện ra một điều khá châm biếm: lịch sử thật đôi khi phức tạp hơn rất nhiều so với phiên bản đã được biên tập.
https://www.facebook.com/share/p/18WFmHzCkc/
